วันอังคารที่ 18 มกราคม พ.ศ. 2565

ฮีตสิบสอง เดือนยี่ บุญคูณลาน หรือบุญคูณข้าว



เดือนยี่ บุญคูนลานหรือบุญคูนข้าว

บุญคูนลานหรือบุญคูนข้าวเป็นพิธีกรรมฉลองภายหลังจากเสร็จสิ้นการเก็บเกี่ยว ชาวบ้านรู้สึกยินดีที่ได้ผลผลิตมาก  จึงต้องการทําบุญ โดยนิมนต์พระสงฆ์มาสวดมนต์ในลานข้าวและในบางแห่งจะมีการสู่ขวัญข้าวเพื่อฉลองความอุดมสมบูรณ์ กล่าวขอบคุณแม่โพสพและ ขอโทษที่ได้ เหยียบย่ำ พื้นแผ่นดินในระหว่างการทํานา เพื่อความเป็นสิริมงคลและให้ผลผลิตเป็นทวีคูณในปีต่อไป

มูลเหตุของพิธีกรรม

มูลเหตุของพิธีทําบุญคูนข้าวหรือบุญคูนลาน เนื่องมาจากเมื่อชาวนาเก็บเกี่ยวข้าวเสร็จจะหาบฟ่อน   ข้าวมารวมกันเป็น "ลอนข้าว" ไว้ที่นาของตน ถ้าลอมข้าวของใครสูงใหญ่ก็แสดงให้ผู้คนที่ผ่านไปมารู้ว่านาทุ่งนั้นเป็นนาดี ผู้เป็นเจ้าของก็ดีใจ หายเหน็ดเหนื่อยจิตใจเบิกบานอยากทําบุญทํานาน เพื่อเป็นกุศลส่งให้ในปีต่อไปจะได้ผลผลิตข้าวเพิ่มขึ้นอีก เรียกว่า "คูนให้ใหญ่ให้สูงขึ้น" เพราะคําว่า "คูณ" นี้มาจาก "ค้ำคูณ" หมายถึงอุดหนุนให้ดีขึ้น ช่วยให้เจริญขึ้น

พิธีกรรม

ผู้ประสงค์จะทําบุญคูนข้าวหรือบุญคูนลาน ต้องจัดสถานที่ทําบุญ ที่ "ลานนวดข้าว" ของตนโดยนิมนต์พระภิกษุสงฆ์มาเจริญพุทธมนต์มีการวางด้าย สายสิญจน์และปักเฉลวรอบกองข้าว เมื่อพระสงฆ์เจริญพุทธมนต์เสร็จแล้วก็จะถวายภัตตาหารเลี้ยงเพลแก่พระภิกษุสงฆ์จากนั้นนําข้าวปลาอาหาร มาเลี้ยง ญาติพี่น้องผู้มาร่วมทําบุญ เมื่อพระภิกษุสงฆ์ฉันเสร็จก็จะประพรมน้ำพุทธมนต์ให้กองข้าว ให้เจ้าภาพและทุกคนที่มาร่วมทําบุญ จากนั้นท่านก็จะให้พร เจ้าภาพก็จะนําน้ำพระพุทธมนต์ที่เหลือไปประพรมให้แก่ วัว ควาย ตลอดจนไร่นาเพื่อความเป็นศิริมงคล และเชื่อว่าผลของการทําบุญจะช่วยอุดหนุน เพิ่มพูนให้ได้ข้าวมากขึ้นทุกๆ ปี


ฮีตสิบสอง เดือนอ้าย บุญเข้ากรรม

ฮีตสิบสอง

          ฮีตสิบสอง หมายถึงประเพณี 12 เดือนที่เกี่ยวเนื่องกับหลักทางพุทธศาสนา ความเชื่อและการดํารงชีวิตทางเกษตรกรรมซึ่งชาวอีสาน ยึดถือปฏิบัติกัน มาแต่โบราณ มีแนวปฏิบัติแตกต่างกันไปในแต่ละเดือนเพื่อให้เกิดสิริมงคลในการดําเนินชีวิต เรียกอย่างท้องถิ่น ว่างานบุญ ชาวอีสานให้ความสําคัญกับ ประเพณีฮีตสิบสองเป็นอย่างมากและยึดถือปฏิบัติมาอย่างสม่ำเสมอนับเป็นเอกลักษณ์ของ ชาวอีสาน อย่างแท้จริง คําว่า "ฮีตสิบสอง"มาจากคําว่า "ฮีต" อันหมายถึงจารีต การปฏิบัติที่สืบต่อกันมาจนกลายเป็นประเพณี "สิบสอง" คือประเพณีที่ปฏิบัติตามเดือนทางจันทรคติทั้งสิบสองเดือน

************************



เดือนอ้าย บุญเข้ากรรม
          งานบุญเดือนอ้ายหรือเดือนเจียง พระสงฆ์จะทําพิธีเข้ากรรมหรือที่เรียกว่า "เข้าปริวาสกรรม" เพื่อทําการชําระมลทินที่ได้ล่วงละเมิด พระวินัยคือ ต้องอาบัติสังฆาทิเสส การอยู่กรรมนั้นจะใช้เวลา 6-9 วัน ในระหว่างนี้เองชาวบ้านจะเตรียมอาหาร หวานคาวนํา ไปถวายพระภิกษุทั้งเช้าและเพล เพราะการอยู่กรรมจะต้องอยู่ในบริเวณสงบ เช่น ชายป่าหรือที่ห่างไกลชุมชน (หรืออาจเป็นที่สงบ ในบริเวณวัดก็ได้) ชาวบ้านที่นําอาหารไปถวาย พระภิกษุในระหว่างอยู่กรรมนี้เชื่อว่าจะทําให้ได้บุญกุศลมาก

มูลเหตุของพิธีกรรม
          เพื่อลงโทษภิกษุผู้ต้องอาบัติสังฆาทิเสส  ต้องเข้าปริวาสกรรม  จึงจะพ้นอาบัติหรือพ้นโทษกลับ เป็นภิกษุผู้มีศีลบริสุทธิ์ อยู่ในพุทธศาสนาต่อไป คํา "เข้าปริวาสธรรม"  นี้ภาษาลาวและไทอีสานตัดคํา "ปริวาส" ออกเหลือเป็น "เข้ากรรม" ดังนั้นบุญเข้ากรรมก็คือ "บุญเข้าปริวาสกรรม" นั่นเอง 

พิธีกรรม

          ภิกษุผู้ต้องอาบัติหมวดสังฆาทิเลสที่จะเข้าอยู่ปริวาสกรรม เพื่อชําระล้างความมัวหมองของศีลให้แก่ตนเองต้องไปขอปริวาสจากสงฆ์ เมื่อสงฆ์อนุญาติ แล้วจึงมาจัดสถานที่ที่จะเข้าอยู่ปริวาสกรรม เมื่อจัดเตรียมสถานที่เรียบร้อยแล้ว ภิกษุต้องอาบัติสังฆาทิเสสข้อใดข้อหนึ่งจะต้องอยู่ปริวาส (การอยู่ค้างคืน) และต้องประพฤติวัตร (การปฏิบัติการจําศีล) ต่างๆ เช่น งดใช้สิทธิ์ บางอย่างลดฐานะและประจานตนเอง เพื่อเป็น การลงโทษตนเอง โดยต้องประพฤติวัตร ให้ครบจํานวนวันที่ปกปัดอาบัตินั้นๆ เพื่อปลดเปลื้องตนจากอาบัติสังฆาทิเสส และต้องไปหา "สงฆ์จตุรวรรค" (คือภิกษุสี่รูปขึ้นไป) เพื่อจะขอ "มานัต" และมีภิกษุอีกรูปหนึ่งจะสวดประกาศให้มานัตแล้ว ภิกษุผู้ต้องอาบัติสังฆาทิเสสต้องประพฤติมานัตอีก คืนแล้วสงฆ์ผู้บริสุทธิ์จึงจะเรียกเข้าหมู่กลาย เป็นผู้บริสุทธิ์ต่อไป


วันพฤหัสบดีที่ 13 มกราคม พ.ศ. 2565

สู่ขวัญพระสงฆ์


 

นะโม ตัสสะ ภะคะวะโต อะระหะโต สัมมา สัมพุทธัสสะ 3 จบ

 

       ศรีๆๆ สิทธิพระพรบวรแวนวิเศษ อะติเรกกะเตโช ชัยยะตุภะวังชัยยะมังคะละ ชัยยะมหามงคล อเนกสวัสดี อาทิตย์ถูกชัยศรี จันทร์กำจัดไพรีศัตรูพินาศ อังคารอาจมงคล พุธเป็นบุญแก้วเกิด พฤหัสล้ำเลิศมหาพลา ศุกร์อิทธิยาแวนวิเศษ เสาร์เป็นเกศแก้วกิ่ง อุตตะมังคะลา สุนักขัตตา สุมังคะลา อุตตะมะโชค อุตตะมะโยค อุตตะมะถิถี อุตตะมะ มะหานะที มหาสักขีพิลาส ด้วยอำนาจอันลือชา อันฝูงข้าทั้งหลายหมายมี นักปราชญ์และปุโรหิต ทั้งบัณฑิตและชาวเมืองมาพร่ำพร้อม เฒ่าแก่มานั่งล้อมสาธุการ บริวารหลายเหลือหลั่ง มาโฮมนั่งอยู่สอนลอน ตาสะออนบุญหลายหลาก บ่พัดพรากไปไกล มาโฮมใจชมชื่น ยอยกยื่นมงคล ให้เป็นผลแผ่สร้าง ทุรอ้างความดี รวมกันมา กะทำลาบาศรี เพื่อให้เป็นมังคะละดี อันวิเศษ ปรารภเหตุแห่งอายุวัฒนมงคล ท่านพระครูผู้งามค่อง ใสอ่องต่องบวร........ชื่อพระ.......ชื่อวัด........งามโสภิสผุดผ่องแผ้ว รัตนแก้วสังโฆ ผู้เมโธนักปราชญ์ ผู้ฉลาดในคัมภีร์ บุญคุณมีศรีวิเศษทั่วโขงเขตถวยส่งนำพร...ตำแหน่ง.....จังหวัด.....งามโอภาสขอประกาศแผ่ความดี.....อายุ....วัสสาปีศรีดิเรก บุญญาภิเษกงามผ่องสดใส ถือพระธรรมวินัยงามองอาจ พัฒนาอาวาสเฮืองฮุ่งไสงาม ขอบุญตามส่งผลให้ ลุลาภได้สมดังปณิธาน ฉลองงานอายุวัฒนมงคล งานโสภณบุญผายโผด สร้างประโยชน์เหลือคุณณา แก่พระศาสนาจนฮอดฮ้อย เป็นที่พึ่งพาของพวกข้าน้อยอยู่สวัสดี...อายุ...วัสสาปียืนยาวยิ่ง งามเพี้ยงพิ่งเทียรคา ทรงวัสสาอย่าถอยเฒ่าแผ่ผลหลาย สุตตะกานิกายสูตทั้งหลายล้ำยิ่ง งามเผี้ยงผิ่งโสภณ ขอกุศลอันล้ำเลิศ บารมีเกิดมีมา ให้ท่าน...ชื่อพระ......ผุดผ่องแผ้วกวีแก้วแห่งนรชน....อายุ.....วัสสาผลทนล้ำเลิศ มงคลเกิดมีมา ให้ท่านพระครูวรพรตสิทธิการ ประสบพบแต่ความเกษมวัฒนาจำเนียรวาร ตราบจีรัตติกาลเหิงยาวนานสืบต่อไปก็ปู่เทอญ มาบัดนี้ศิษยานุศิษย์ทุกทั่วถ้วน ได้แต่ล้วนชมชื่นยินดี ฉลองอายุวัฒนมงคลศรีสมโพชฌ์ มีปราโมทย์ชื่นปรีดา จึงได้พากันจัดหาพานบายศรี วิจิตรบรรจงดีสีสะพาส ตั้งเหนืออาสน์แท่นบูชา จึงได้ขนขวยหาสัปปาอาหาร มีทั้งหัวมันและหัวเผือก เลือกเอาได้แม่นมันโง จนโจ๋นั้นแม่นหมากพร้าวซ่อม แต่งไว้ล้อมเลียนพา มีทั้งกากุลาไก่ตัวผู้โอก แต่งใส่โตกสวยลวย งามอวยฮวยเลิศแล้ว เหล้าก่องแก้วใส่พาขวัญ สัปปาอาหารมีหลากหลาย หาได้มากประมวลมา แต่งใส่พาปะไว้เทิงเสื่อ ตั้งแม่นเมื่อยามดี มีสีใสบ่เศร้า มาบัดนี้ก็จึงได้ไปอาราธนาเอาอาจารย์เจ้าผู้ฉลาด มานั่งสาดเอิ้นเชิญขวัญว่า ศรีๆ มื้อนี้เป็นมื้อสันวันนี้เป็นวันดี วันเศรษฐีอะมุตตะโชค ประสิทธิโยคพร้อมลัคณา ข่อยผู้ตาก็จึงได้มาสู่ ข่อยผู้ปู่ก็จึงได้มาหา ตามพาสีพาสาข่อยนี้เป็นผู้เฒ่า สร้างเว้ากล่าวเชิญขวัญ ว่ามาพลันอย่าช้า เชิญเอาทั้งขวัญหน้าขวัญตาคิ้วก่องก่อง ขวัญเจ้าพัดกะละแม่นพรากบ้าน โอ้ยนานแล้วให้ต่าวมาเดอเด้อ ว่ามาเยอขวัญเอ้ย ขวัญเจ้ามาเถิงแล้ว แก้วแก่นให้สดสีแน่เด้อ....อายุ....ปีให้สดใสผ่องละมัยละมุนเนื้อ เจ้าผู้เฮือสำเภาแก้วสินำแนวได้เบิดส่วน ผลาบุญหนุนยิ่งล้วนเทียวซ้วนบ่หน่ายหนี....อายุ....ปีห่านี้ให้มีโชคมหาชัยผู้แหน่เด้อ นึกแนวใด๋ให้สมหวังดั่งมโนหมายแม้วน บุญนำแหนแนนนำห้อย อันนำฮอยสุบาดย่างปู่แน่เด้อ หวังสิคิดก่อสร้าง หลายท้างว่าป่องแปว ขอให้เป็นดั่งแก้วล้ำค่าผู้คูณเมืองผู้แหน่เด้อ ขอให้เฮืองโมลีส่องคดีใสแจ้ง ผลาแฮงบุญล้นงามวิมลก้องค่า สถิตอยู่ค้ำพระศาสนาให้ลือชาอยู่จ้นๆ คนง้อว่าทั่วแดน หมดทุกโขงเขตแคว้น แดนป่องธรณี ได้เพิ่งสีใบบุญหลวงพ่อพระครูผู้บุญล้ำ ขอคุณพระพุทธให้นำค้ำ คุณพระธรรมให้นำส่ง คุณพระสงฆ์องค์ยอดเยี่ยมให้เทียมข้างอย่าห่างคีง โอ้ยเทียมข้างอย่าห่างคีง สิ่งศักดิ์สิทธิ์ฤทธิ์ยอดยิ่งสถิตอยู่น้อแดนใด๋ จงประสิทธิพรชัยกะดั่งใจหมายมุ่ง นำผดุงผลให้กะสดใสถ่วนทั่ว ฮ่มโพธิ์ชัยใบป่งพั้วโอยปลายดั้ว ให้ส่งสูง ผดุงค้ำแม่นสู่ทาง ผลาสร้างจงเจริญ ว่ามาเยื้อขวัญเอ้ย ขวัญตกบกก็ให้พากันออก ขวัญเจ้าตกหมอกก็ให้พากันลุก ขวัญเจ้าตกฮูก็ให้พากันพ้น ขวัญเจ้านี้อย่าได้ไปอยู่ซ้น ในห้วยแกมปูแกมปลา ว่ามาเย้อขวัญเอ้ย ขวัญผู้เป็นกากนั้นให้เจ้ามาอยู่แว้นไว ขวัญผู้เป็นหวัดและเป็นไอให้เจ้ามาอยู่ห้วนเห้า มีทั้งขวัญผู้เฒ่าๆ นั้นนะให้ค่อยชัก ไม้ค้อนเท้าตามหลังมาอยู่จุบๆๆๆ ว่าเดอเด้อขวัญเอ้ย มานำทางเป็นคนท่อง มานำท่องเป็นคนถาง มานำทางเส้นกว้างไม้ขวยข่วงหนามหนา บัดว่าน้ำล้นห้วยขอให้ขวัญเจ้านี้ค่อยลอยมา เย้อๆๆ บัดว่าน้ำท่วมภูท่วมดอยขวัญเจ้านี้ขี่เฮือไม้งิ้ว งมพัดสีกิ้วๆ โอ้ยขวัญท่าน ให้ต่าวมาๆๆ เด้อ ว่ามาเย้อขวัญเอ้ย ให้ขวัญท่านนี้นะมา กินชิ้นปลาตัวโตท่อคอนาค ให้ขวัญนี้นานี้น่าๆๆ มากินชิ้นปลาปากตัวท่อคอเฮือ ให้ขวัญนี้น่าๆๆ มากินชิ้นปลาเสือตัวท่อคอม้า ว่ามาเย้อขวัญเอ้ย ว่า บาดนี้ฮอดเดือนหกฝนตกลงมาอยู่จี้จ้น ขวัญเจ้านี้จักสิไปอยู่ซ้น สายคาเฮือนใต้ป่องล่อผู้ใด๋เด้ขวัญเอ้ย ขวัญเจ้านี้จักไปยืนยืดเยื้อกุฏิเย้าเพิ่นผู้ใด๋ นั้นล่ะนาขวัญเอ้ยนา ว่ามาเย้อๆ ว่าดั่งนั้นแล้วก็จึงบายเอาฝ้ายอ้อมแก้วมงคล บุญคุณดีความงามดูอาจ ผูกแขนลาดเอาขวัญว่ามาเย้อ คั้นแม่นผูกเบื้องซ้ายขอให้ขวัญท่าน ....ชื่อพระ....นี้มาเย้อ คันแม่นผูกเบื้องขวาขอให้ขวัญท่าน....ชื่อพระ....นี้อยู่ มาทุกหมู่ทุกองค์ มาทุกคนทุกคนก็ปู่เทอญ ว่าแล้วตั้งแฮกตั้งแต่ในกาลนี้ หนีเมือหน้าเจ้าอย่าถ่อยข้าเสียสี ให้ท่าน...ชื่อพระ... นี้มีอายุยืนยาวอย่าได้สั้น หมั่นให้ท่านหมั่นปานง่ามเขากวาง หมั่นให้ท่านหมั่นปานคางหมูถอกเถื่อน หมั่นให้ท่านหมั่นปานเถื่อนสร้างโฮง หมั่นให้ท่านหมั่นปานโปงสร้างหล่อ หมั่นให้ท่านหมั่นปานก้อนหินแดง แข็งให้ท่านแข็งปานก้อนหินลาด สูงเทียมอาสเขาสะเมน ใหญ่เพียงตอขวัญเจ้านี้อย่าหัก ใหญ่เพียงหลักขวัญเจ้าอย่าได้ก่น อย่าได้หม่นเหมือนตอง อย่าได้หมองเหมือนเถ่า อย่าได้เก่าเสียสี ให้ท่าน....ชื่อพระ...นี้ มีตั้งแต่อายุวัณณัง สุขัง พลัง ขอให้ตั้งเที่ยงหมั่นดอมท่านจงเจริญ เด้อ


สู่ขวัญนาค


       มื้อนี้เป็นมื้อสันวันชอบมื้อประกอบวันดีสิได้กะทำลาบาศรี ให้แก่นาค...........ที่สิได้ลาบิดามารดาไปอุปสมบทเป็นพระภิกษุสงฆ์ในทางพระพุทธศาสนา บ่ให้พบอันหาญบ่ให้พาลอันฮ้าย ตั้งแฮกแต่นี้เมือหน้าหายทุกข์ หายโศก หายโรค หายภัย หายพยาธิโรคา ให้มีแต่ความสุขความเจริญ เจริญด้วยอายุวรรณะ สุขะ พละ อโรคา อันถ้วนสี่ ปฏิภารอันถ้วนหก อธิปไตยะอันถ้วนเจ็ด จงเสด็จลงมาฮักษา ยังขันธะสันดาน พบดวงตาเห็นธรรม นำเข้าสู่นิรพาน ก็ข้าเทอญ

 

นะโม ตัสสะ ภะคะวะโต อะระหะโต สัมมา สัมพุทธัสสะ 3 จบ

 


       
ศรีๆๆ สิทธิพระพรบวรแวนวิเศษ อะติเรกกะเตโช ชัยยะตุภะวังชัยยะมังคะละ ชัยยะมหามงคล อเนกสวัสดีอาทิตย์ถูกชัยศรี จันทร์กำจัดไพรีศัตรูพินาศ อังคารอาจมงคล พุธเป็นบุญแก้วเกิด พฤหัสล้ำเลิศมหาพลา ศุกร์อิทธิยาแวนวิเศษ เสาร์เป็นเกสแก้วกิ่ง อุตตะมังคะลา สุนักขัตตา สุมังคะลา อุตตะมะโชค อุตตะมะโยค อุตตะมะดิถี อุตตะมะ มะหานะที มหาสักขีพิลาส ด้วยอำนาจอันลือชา อันฝูงข้าทั้งหลาย หมายมีนักปราชญ์และปุโรหิต ทั้งบัณฑิตและชาวเมืองมาพร่ำพร้อม เฒ่าแก่มานั่งล้อมสาธุการ บริวารหลายเหลือหลั่ง มาโฮมนั่งอยู่สอนลอน ตาสะออนบุญหลายหลาก บ่พัดพรากไปไกล มาโฮมใจชมชื่น ญาติบ้านอื่นมาหา จั่งได้ลาบิดามารดาออกบวช หวังไปสวดบำเพ็ญศีล ดั่งพระอินทร์ถวายบาตร พรหมราชยอพาน ถวายทานพระศรีธาตุ คราวพระบาทออกไปบรรพชา อยู่ฝั่งน้ำอโนมาพร้อม นายฉันท์และม้ามิ่ง ลายอดแก้มปิ่งสิ่งพิมพา ทั้งราหุลออกบวช ไปผนวชเป็นคนดี เจ้ามีใจในธรรม อันล้ำเลิศ ก่อนสิได้มาเกิดจากท้องมารดา ได้เลี้ยงมาเป็นอันยากเลี้ยงลำบากทุกวันคืน แม่ทนฝืน หนักหน่วงท้อง นอนเก้าเดือนเฮ็ดล่องง่องอยู่ในครรภ์ แสนรำพันฮักห่อ ลูกของพ่อดั่งดวงตา ออกจากท้องมารดาลูกเกิดมาเลิศแล้ว ได้ลูกแก้ว แม่นผู้ชาย ฝูงตายายก็ชมชื่น ยอยกยื่นเจ้าออกมา ญาติก็มาเอาผ้าห่อ ผู้เป็นพ่อฮักเหลือหลาย ตากับยายเอาอาบน้ำทุกค่ำเช้าให้กินนม แม่นอนซมพ่อนอนกอด หอมแก้มฟอดยามไปมา ฮักดั่งตา ลูกแก่นไท้ เลี้ยงเจ้าใหญ่เป็นหนุ่มมา อยู่ชายคาเพียรอ่อน สะส่อนหน้าใหญ่เป็นคน บ่ได้จนจักอย่าง บ่ได้ห่างไปไกล บ่ได้ไลหนีจาก แสนลกบากเหลือหลาย ลูกผู้ชายจั่งได้บวชในศาสนา เจ้าก็คิดถึง คุณบิดามารดาเป็นอันยิ่ง จัดทุกสิ่งหามา เจ้าก็ลาพ่อแม่ ฮอดเถ้าแก่วงศ์วาน ได้จัดการพวกพี่น้อง ทั้งพวกพ้องมิตรสหาย บางผ่องศรัทธาหลายได้เสื่อสาด มีทั้งบาตรแลจีวร ตาออนซอนทั้งผ้าพาด ได้ไตรอาจบริขาร มาในงานบริโภค ได้ทั้งโตกถ้วยและคันทีเหล็กจานดีอันคมกล้า อันล้ำค่าบริขารสละทานบ่อึดอยาก มีหลายหลากมารวมกัน เผื่ออยากเห็นพระจอมธรรมยอดแก้ว ยังบ่แล้วพระเมตไตย์ จอมพระทัยสุดยอด ทานตลอดกองบุญ เพื่อจักหนุนชูส่ง ญาติบ้านท่งบ้านไกลและบ้านใกล้แล้วก็จึงได้ไปอาราธนาอาจารย์เจ้าผู้ฉลาด มานั่งสาดเอิ้นเชิญขวัญว่า ศรีๆ มื้อนี้เป็นมื้อสันวันนี้เป็นวันดี วันเศรษฐีอะมุตตะโชค ประสิทธิโยคพร้อมลัคณา ข่อยผู้ตาก็จึงได้มาสู่ ข่อยผู้ปู่ก็จึงได้มาหา ตามพาสีพาสาข่อยนี้เป็นผู้เฒ่า สร้างเว้ากล่าวเชิญขวัญ ว่ามาพลันอย่าช้า เชิญเอาขวัญอ่อนหล่าทารกน้อยอ่อนๆ เชิญเย้อ เชิญเอาขวัญท่อนท้าว ให้ไวฟ้าวให้ต่าวมาเดอเด้อ ว่ามาเย้อขวัญเอ้ย ข่อยจักเชิญเอาขวัญอ่อนน้อย หล่าอ่อนตีนแดง เชิญเอาขวัญนางแพงให้ด่วนมาอย่าช้า เชิญเอาทั้งขวัญหน้าขวัญตาคิ้วก่องก่อง ขวัญเจ้าพัดกะละแม่นพรากบ้าน โอ้ยนานแล้วให้ต่าวมาเดอเด้อ ว่ามาเยอขวัญเอ้ย ขวัญเจ้ามาเถิงแล้ว แก้วแก่นให้สดสีแน่เด้อ วรรณะผิวให้สดใสผ่องละมัยละมุนเนื้อ เจ้าผู้เฮือสำเภาแก้วสินำแนวได้เบิดส่วน ผลาบุญหนุนยิ่งล้วนเทียวช้วนบ่หน่ายหนี นับตั้งแต่มื้อนี้ให้มีโชคมหาชัยผู้แหน่เด้อ นึกแนวใด๋ให้สมหวังดั่งมโนหมายแม้น บุญนำแหนแนนนำห้อย อันนำฮอยสุบาดย่างปู่แน่เด้อ หวังสิคิดก่อสร้าง หลายท้างว่าป่องแปว ขอให้เป็นดั่งแก้วล้ำค่าผู้คูณเมืองผู้แหน่เด้อ ขอให้เฮืองโมลีส่องคดีใสแจ้ง ผลาแฮงบุญล้นงามวิมลก้องค่า สถิตอยู่ค้ำพระศาสนาให้ลือชาอยู่จ้นๆ คนง้อว่าทั่วแดน หมดทุกโขงเขตแคว้น แดนป่องธรณี ใด้เพิ่งสีใบบุญพ่อพระคุณผู้บุญล้ำ ขอคุณพระพุทธให้นำค้ำ คุณพระธรรมให้นำส่ง คุณพระสงฆ์องค์ยอดเยี่ยมให้เทียมข้างอย่าห่างคีง โอ้ยเทียมข้างอย่าห่างคีง สิ่งศักดิ์สิทธิ์ฤทธิ์ยอดยิ่งสถิตอยู่น้อแดนใด๋ จงประสิทธิพรชัยกะดั่งใจหมายมุ่ง นำผดุงผลให้กะสดใสถ่วนทั่ว ฮ่มโพธิ์ชัยใบป่งพั้วโอยปลายดั้ว ให้ส่งสูง ผดุงค้ำแม่นสู่ทาง ผลาสร้างจงเจริญ ว่ามาเย้อขวัญเอ้ย ขวัญตกบกก็ให้พากันอกอ ขวัญเจ้าตกหมอกก็ให้พากันลุก ขวัญเจ้าตกฮูก็ให้พากันพ้น ขวัญเจ้านี้อย่าได้ไปอยู่ซ้น ในห้วยแกมปูแกมปลา ว่ามาเย้อขวัญเอ้ย ขวัญผู้เป็นกากนั้นให้เจ้ามาอยู่แว้นไว ขวัญผู้เป็นหวัดและเป็นไอให้เจ้ามาอยู่ห้วนเห้า มีทั้งขวัญผู้เฒ่าๆ นั้นนะให้ค่อยชัก ไม้ค้อนเท้าตามหลังมาอยู่จุบๆๆๆ ว่าเดอเด้อขวัญเอ้ย มานำทางเป็นคนท่อง มานำท่องเป็นคนถาง มานำทางเส้นกว้างไม้ขวยข่วงหนามหนา บัดว่าน้ำล้นห้วยขอให้ขวัญเจ้านี้ค่อยลอยมา เย้อๆๆ บัดว่าน้ำท่วมภูท่วมดอย ขวัญเจ้านี้ขี่เฮือไม้งิ้ว ลมพัดสีกิ้วๆ โอ้ยขวัญหล่าให้ต่าวมาๆๆ เด้อ ว่ามาเยื้อขวัญเอ้ย ให้ขวัญท่านนี้นะมา กินชิ้นปลาตัวโตท่อคอนาค ให้ขวัญนี้นานี้น่าๆๆ มากินชิ้นปลาปากตัวท่อคอเฮือ ให้ขวัญนี้น่าๆๆ มากินชิ้นปลาเสือตัวท่อคอม้า ว่ามาเย้อขวัญเอ้ย บาดว่าฮอดเดือนหก ฝนตกลงมาอยู่จี้จ้น ขวัญเจ้านี้จักสิไปอยู่ซ้น สายคาเฮือนใต้ป่องล่อผู้ใด๋เด้ขวัญเอ้ย ขวัญเจ้านี้จักไปยืนยื้ดยื้อกุฏิเย้าเพิ่นผู้ใด๋ นั้นล่ะนาขวัญเอ้ยนา ว่ามาเย้อๆ ว่าดั่งนั้นแล้วก็จึงบายเอาฝ้ายอ้อมแก้วมงคล บุญคุณดีความงามดูอาจผูกขวัญลาดแขนหลานว่ามาเย้อ คั้นแม่นผูกเบื้องซ้ายขอให้ขวัญ...ชื่อนาค...นี้มาเย้อ คันแม่นผูกเบื้องขวาขอให้ขวัญ...ชื่อนาค...นี้อยู่ มาทุกหมู่ทุกองค์ มาทุกตนทุกคนก็ปู่เทอญ ว่าแล้วตั้งแฮกตั้งแต่ในกาลนี้ หนีเมือหน้าเจ้าอย่าถ่อยช้าเสียสี ให้ ...ชื่อนาค...มีอายุยืนยาวอย่าได้สั้น หมั่นให้เจ้าหมั่นปานง่ามเขากวาง หมั่นให้เจ้าหมั่นปานคางหมูถอกเถื่อน หมั่นให้เจ้าหมั่นปานเถื่อนสร้างโฮง หมั่นให้เจ้าหมั่นปานโปงสร้างหล่อ หมั่นให้เจ้าหมั่นปานก้อนหินแดง แข็งให้เจ้าแข็งปานก้อนหินลาด สูงเทียมอาสเขาสะเมนใหญ่ เพียงตอขวัญเจ้านี้อย่าหัก ใหญ่เพียงหลักขวัญเจ้าอย่าได้ก่น อย่าได้หม่นเหมือนตอง อย่าได้หมองเหมือนเถ่า อย่าได้เก่าเสียสี ให้...ชื่อนาค...มีตั้งแต่อายุวัณณัง สุขัง พลัง ขอให้ตั้งเที่ยงหมั่น ดอมท่าน จงเจริญเด้อ

สู่ขวัญทั่วไป

                                     

       มื้อนี้เป็นวันชอบมื้อประกอบวันดี สิได้กะทำลาบาศรีให้แก่........ในมื้อนี้ ให้อยู่ดีมีแฮง ให้กว้างให้ขวางให้สร้างลุกปลุกขึ้น แคล้วคลาดปลอดภัย ตั้งแฮกแต่นี้เมือหน้า หายทุกข์ หายโศก หายโรค หายภัย หายพยาธิโรคา นึกคิดสิ่งใด กะขอให้ได้ดั่งคำมักคำปรารถนา คิดเงินกะให้เจ้าได้เงิน คิดทองกะให้เจ้าได้ทอง เงินคำกองเหลือล้นให้เจ้าพ้นฝูงหมู่โรคา จัตตาโรธัมมา วัตทันติ อายุ วัณโณ สุขัง พะลัง หมั่นยืนๆ เด้อ

 

นะโม ตัสสะ ภะคะวะโต อะระหะโต สัมมา สัมพุทธัสสะ 3 จบ

 

       ศรี ศรี มื้อนี้แม่นมื้อสรรวันดีวันดิถีอมุตตโชค จตุโลกอาจองค์หลวง ทั้งปวงบรมเจ้าฟ้า เตโชกล้ากว่าผีทั้งหลาย จึงยังยายพระพรและข่วงคุ้มจงลงมากลุ้มฝูงคนทั้งหลาย ให้หายกังวนและเดือดฮ้อน สรรพโกยพญาติข้อนหายไป ทั้งภายในและภายนอกผัดเขตไว้กล่าวแสน พระวรแวนวิเศษ จบเพศพร้อมอาคม บรมบพิตรจงประสิทธิ์พระพรอันนี้ใส่หัวแห่งข้า เจ้าฟ้าข่วงสวรรค์ให้ข้านี้เป็นขุนเฮียกขวัญมาไต่เต้า เข้ามาอยู่เทียมตัว ทั้งขวัญหูและขวัญแก้ม ขวัญปากเย้มเจรจา ขวัญ๖และขวัญคิ้วขวัญนิ้วและขวัญแขน ขวัญขาแพนบ่าไหล่ ละมัยพร้อมและขวัญหู ขวัญดังดมดูกลิ่น หนักนิ่นพร้อมขวัญหัวใจ ขวัญภายในและภายนอก ขวัญขอกและขวัญกลาง ขวัญเอวบางกลมกิ่ว ขวัญท้องหิ้วฮาวนม ขวัญผมดำดูอาจ ข่อยจักเชิญทั้งท้าวยอดฟ้ามาซ่อยเฮียกขวัญ ขวัญเจ้าไปในดงก็ให้มาสามื้อนี้วันนี้ ขวัญเจ้าไปกดทรงอยู่ป่า ก็ให้มาสามื้อนี้วันนี้ ขวัญเจ้าไปไกลสุดเขตประเทศเมืองผี ก็ให้มาสามื้อนี้วันนี้ ขวัญเจ้าหนีไปเกิดดอมแม่ใหม่ก็ให้มาสามื้อนี้วันนี้ ขวัญเจ้าไปเอากำเนิดที่ห่างไกล ก็ให้มาสามื้อนี้วันนี้ ขวํญฮู้ไต่ทางบนอลหลฮู้เที่ยว ขวัญฮู้เหนี่ยวชายหญิง ก็ให้มาสามื้อนี้วันนี้ ขวัญเจ้าไปอฮู้เล่นดอมผี ขวัญไปเล่นคีรีและโป่งช้าง ขวัญเจ้าไปกล่าวอ้างนำเงือกนำงู ก็ให้มาสามื้อนี้วันนี้ ขวัญเจ้าไปอยู่นำผีป่าช้าก็ให้มาสามื้อนี้วันนี้ ว่ามาเยอขวัญเอ้ย มาเย้อขวัญเอ้ย เจ้าบ่มาเพิ่นสิไล่ซอกหาเจ้าดาย เจ้าบ่มาเทวดาสินำไปผูกเจ้าแหล่ว เจ้าบ่มาบ้วงตาดแคล้วท่านสิเหนี่ยว ขวัญเจ้ามา ว่ามาเยอขวัญเอ้ย มาเยอขวัญเอ้ย มาอยู่เฮือนเสาแก่นสะแนนเพียงเจ้าเน้อ มาอยู่เฮือนเสาแก้วอย่าคลาดแคล้วไปไกล มาอยู่หนักในเนื้อมาอยู่เฮ่อในคีงเจ้าเน้อ มาอยู่อีงเอื้อมไหล่ มาไต่เต้าสถานทองเจ้าเน้อ มาอยู่ปองสืบสร้างตุ้มไพร่บ้านและวงศา ทั้งทาสีทาสาข้อยข้า ทั้งช้างม้าหมู่วัวควาย ทั้งตายายและปู่ย่า ทั้งป้าอาและพ่อแม่เฒ่าแก่และขุมกวม ทั้งลูกหลานเหลนหลอด ปัดขอดซ้ำกันมา พาขวัญดาแต่งแล้วทั้งถ้วยแก้วและขวัญทอง ของดีดาทุกเยื่อง เครื่องไข่ใส่ในพามาลาหอมฮ้วงเฮ้า ข่อยจักเชิญขวัญเจ้าให้มาเสวย ให้ส่ำเบยบานยิ่ง พร้อมทุกสิ่งทุกประการ สถานเฮียงคู่ พร้อมกันอยู่ยืนยาว สมศรีพาวิลาส ทั้งข้าทาสบริวาร พยาธิอันตรธานหายไป สรรพภัยพ้นโสก ยกโยกกว้างให้ค่อยอยู่สวัสดีเท่าวัน และอันนี้พระยาอินทร์พระยาพรหม เพิ่นยังถอดพระคาถาให้อีกว่า ยถาวาริวะโห ปูโร สัพพะกาลัง นะขิยันติ อุอะมุมะ อายุ วัณโณ สุขัง พะลัง...........

สู่ขวัญงานแต่ง



มื้อนี้เป็นมื้อสันวันชอบ มื้อประกอบวันดี มื้อเศรษฐีราชาโชค สิได้กะทำลาบาศรี ให้แก่บ่าวสาวคือ....................ตลอดถึงญาติพี่น้องทั้งสองก้ำสองฝ่าย ได้ปลูกฝังตั้งแต่งให้ซุมเจ้าทั้งสองให้ได้เป็นคู่ผัวตัวเมีย ผัวแก้วเมียทิพย์ ผัวหยิบ เมียแส่ว ผัวถ่อเมียพาย ให้กว้างให้ขวาง ให้สร้างลุกปลุกขึ้น แคล้วคลาดปลอดภัย สร้างเพียงตีนกะให้ขึ้นเพียงหัว สร้างเพียงหัวกะให้ขึ้นเพียงเกล้า ให้หมั่นคงทะลงแก่น บ่ให้ปะให้ฮ้าง บ่ให้ฮ้างให้หม้าย บ่ให้ถ่ายหลายผัวหลายเมีย ให้เจียรกา สถาพรวิลาส อย่าได้บกเขินหาด อย่าได้ขาดเขินวัง สัพพะกาลังยังเต็มดีอยู่คือเก่า คีงของเจ้าสัดส่วนพอดี พี่น้องไกลแล่นมาฮอด มาฮอด แวได้อิ่มหนำสำราญ เลี้ยงบริวารได้พอฮ้อย เลี้ยงข่อยข้าได้พอพัน คือดั่งปลวกอยู่พื้น คูณอั่งเฮ็ดโพน คูณกันขึ้นคือเขาไกยะราช อย่าได้บกขาดแห่งคือแก้งลี่ผี กินอย่าได้บก จกอย่าได้แห่งเริงเรื่อยบ่ขาดเขิน ตั้งแฮกตั้งแต่นี้เมือหน้า หายทุกข์หายโศกหายโรคหายภัย หายพยาธิโรคา นึกคิดสิ่งได๋ก็ให้ได้ดั่งคำปรารถนา คิดเงินกะให้เจ้าได้เงิน คิดทองกะให้เจ้าได้ทอง เงินคำกองเหลือล้น ให้เจ้าพ้นจากฝูงหมู่โรคา จัดตาโรธัมมา วัตทันติ อายุวัณโณ สุขังพะลัง หมั่นยืนๆ เด้อ

 

นะโม ตัสสะ ภะคะวะโต อะระหะโต สัมมา สัมพุทธัสสะ 3 จบ

 

ศรี ศรี สิทธิพระพรบวรแวนวิเศษ อติเรกกะเตโช ชัยยะตุภะวัง ชัยยะมังคะลัง ตะโต โลกัง สุขัง พะลัง อะวาหา วิวาโห ชัยยะมหามงคลวันนี้แม่นวัน..........ขึ้น/แรม............เดือน........พุทธศักราชล่วงแล้ว.........พรรษากาล เป็นเดือนยามวันดี วันดีถีอมุตตะโชค โตกใบนี้แม่นโตกไม้จันทร์ ขันห้าใบนี้แม่นขันไม้แก้ว ขุนนางและพ่อแม่ปุนแปลงแล้วจึงได้แต่งพาขวัญ อยู่ซ่อนล่อนซ่ายล่าย มีทั้งฝ้ายผูกแขนแหวนใส่ก้อย ปัดน้อยสร้อยสังวาลย์ มงคลการอันประเสริฐ บุญแก้วเกิดนำพา วาสนามาส่งให้ ลุลาภได้สมดั่งปรารถนา บุบเพบุญตาสันนิวาส ธัมโมภาสแผ่ความดี บารมียู้ส่ง เป็นยอดป่งความเพียร ใจเสถียรมาพบพ้อ นางน้อยหน่อกัลยาณี งามโสภีศรีสะส่อน เนื้อเกลี้ยงอ่อนคมขำ มวยผมดำศรีสง่า ได้นามว่า นางสาว..........งามโสภีส่งยู้ ได้พบคู่สมใจงามสดใสเพริดแพร้ว ได้เจ้าบ่าวนามว่านาย.......เป็นคู่แก้วผัวขวัญ จบกระบวนถ้วนถี่ พวกน้องพี่ปรีดา บุญนำพา วาสนาส่งยู้ บ่ได้มีหัวปู้ปัญญา ได้ภรรยาอันงามค่อง ใสอ่องต่องจรรยา บุญนำพาอนันเนก ได้ภิเษกมงคล ได้อาราธนาพระสงฆ์มาเจริญพระพุทธมนต์ งามมงคลคำสอนของพระพุทธเจ้า ให้สำเร็จดั่งคำกล่าวเว้าทุกสิ่งอัน  ทั้ง..นาย..ผู้เป็นเจ้าบ่าว บุญจ่องน้าวนำชู อีกทั้งยอดพธู นางสาว......เสมอดั่งลาภยศสรรเสริญสุข ขอให้หลั่งเทมาอยู่ทุกเมื่อ ทุกกาล ทุกวัน ทุกยาม ตรามจิรัฐฐิติกาล เหิงยาวนานสืบต่อไปก็ปู่เทอญ

มาบัดนี้ ทุกฝ่ายมีแต่ความปรีดีศรีวิเศษ ปรารภเหตุแห่งมงคลกาลมงคลงามการสมรส บ่หลีกลดประเพณีได้กะทำลาบาศรี เพื่อให้เป็นมังคะละดีอันประเสริฐ บุญแก้วเกิดสมภาร จึงได้พากันขนขวยหาอาหารเหลือหลายหลาก สัพพภาคพร้อมทุกสิ่งอัน  มีทั้งพูพันและหมากจีบ ฟ้าววางฮีบเดาดา มาลาหอมฮ่วงเฮ่า ข้าวต้มกล้วยบายศรี มีทั้งไข่หน่วยดีเกลี้ยงปลอด มีทั้งกากุลา ไก่ตัวผู้โอก แต่งใส่โตกสวยลวย งามอวยฮวยเลิศแล้ว เหล้าก่องแก้วใส่พาขวัญ สัพปาอาหารมีหลากหลาย หาได้มากประมวลมา แต่งใส่พาปะไว้เทิงเสื่อ ตั้งแม่นเมื่อยามดี มีสีใสบ่เศร้า มาบัดนี้ จึงได้ไปอาราธนาเอาอาจารย์เจ้าผู้ฉลาด มานั่งสาดเอิ้นเชิญขวัญ ว่ามาพลันอย่าช้า เชิญเอาทั้งขวัญหน้า ขวัญตาคิ้วก่องๆ ขวัญเจ้าพลัดกะละแม่นพรากบ้านนานแล้วให้ต่าวมา ให้ต่าวมา เด้อเด้อ ว่ามาเย้อขวัญเอ้ย ขวัญตกบกก็ให้พากันออก ขวัญเจ้าตกหมอกก็ให้พากันลุก ขวัญเจ้าตกฮูก็ให้พากันพ้น ขวัญเจ้านี้อย่าได้ไปอยู่ข้น ในห้วยแกมปูแกมปลา ว่ามาเยือขวัญเอ้ย ขวัญผู้เป็นกากนั้นให้เจ้ามาอยู่แวนไว ขวัญผุ้เป็นหวัดและเป็นไอให้เจ้ามาอยู่ห้วนเห้า มีทั้งขวัญผู้เฒ่าๆ นั้นนะให้ค่อยชัก ไม้ค้อนเท้าตามหลังมาอยู่จุบๆๆๆ ว่าเดอเด้อขวัญเอ้ย มานำทางเป็นคนท่อง มานำท่องเป็นคนถาง มานำทางเส้นกว้างไม้ขวยข่วงหนามหนา บัดว่าน้ำล้นห้วยขอให้ขวัญเจ้านี้ค่อยลอยมา เย้อๆๆ บัดว่าน้ำท่วมภูท่วมดอยขวัญเจ้านี้ขี่เฮือไม้งิ้ว ลมพัดสีกิ้วๆ โอ้ยขวัญเจ้า ให้ต่าวมาๆๆ เด้อ ว่ามาเยื้อขวัญเอ้ย ให้ขวัญเจ้านี้นะมา กินชิ้นปลาตัวโตท่อคอนาค ให้ขวัญเจ้านี้นานี้น่าๆๆ มากินชิ้นปลาปากตัวท่อคอเฮือ ให้ขวัญเจ้าน่าๆๆ มากินชิ้นปลาเสือตัวท่อคอม้า ว่ามาเยื้อขวัญเอ้ย ว่าบาดว่าฮอดเดือนหกฝนตกลงมาอยู่จี้จ้น ขวัญเจ้านี้จักไป อยู่ซ้น สายคาเฮือนใต้ป่องล่อผู้ได๋เด้ขวัญเอ้ย ขวัญเจ้านี้จักไปยืนยื้ดยื้อเฮือนเย้าเพิ่น ผู้ได๋ นั่นล่ะนาขวัญเอ้ยนา ว่ามาเยื้อๆ ว่าดั่งนั้นแล้วก็จึงบายเอาฝ้ายอ้อมแก้วมงคล บุญคุณดีความงามดูอาจ ผูกแขนลาดเอาขวัญ ว่ามาเยื้อ คั้นแม่นผูกเบื้องซ้ายขอให้ขวัญพวกเจ้า นี้มาเย้อ คันแม่นผูกเบื้องขวาขอให้ขวัญพวกเจ้า นี้อยู่ ให้เป็นคู่เฮียงสอง ให้ปองดองฮักห่อ อยู่นำพ่อคูณเฮือน หลายปีเดือนให้เจ้าได้ลูกน้อย ทั้งข้อยข้าแลเงินคำ มีผู้นำเงินล้าน มีผู้ให้บ้าน หลังงาม มีนาทามพันไฮ่ มีหมูหมาเป็ดไก่ช้างม้าและงัวควาย นอนตื่นสวยให้เจ้าได้เงินล้าน ออกจากบ้านอย่าได้มีศัตรู ให้มีผู้ส่อยซูขนหาบ  มีโชคลาภเนืองนอง มีข้าวของเต็มอั่ง ให้เจ้าได้นั่งเป็นเศรษฐี สองสามีจงควรคู่ ให้ทั้งสองเจ้าอยู่ถาวร ยามกินนอนอย่าอืดอยาก ของเหลือปากโภชนะอาหาร มีลูกหลานเต็มเหลือหลาก อย่าอึดอยากแนวได๋ ให้ไปไวมาค่อง ให้ได้ท่องศีลธรรม จ่มมำๆ ไหว้พระเจ้า ให้เป็นพ่อเฒ่าแม่เฒ่าทั้งสอง ได้ครองคู่ยืนนาน ตราบจีรัฐติกาลเหิงยามนานสืบต่อไปก็ปู่เทอญ ว่าแล้วตั้งแฮกตั้งแต่ในกาลนี้ หนีเมือหน้าเจ้าอย่าถ่อยช้าเสียสี ให้พวกเจ้าถือไม้เท้ายอดทองกระบองยอดเพชร ให้พวกเจ้า มีลูกเต็มบ้านมีหลานเต็มเมือง คำเคืองอย่าได้พ้อ ให้พวกเจ้ามีอายุยืนยาวอย่าได้สั้น หมั่นให้พวกเจ้าหมั่นปานง่ามเขากวาง หมั่นให้พวกเจ้าหมั่นปานคางหมูถอกเถื่อน หมั่นให้พวกเจ้าหมั่นปานเถื่อนสร้างโฮง หมั่นให้พวกเจ้าหมั่นปานโปงสร้างหล่อ หมั่นให้เจ้าหมั่นปานก้อนหินแดง แข็งให้พวกเจ้าแข็งปานก้อนหินลาด สูงเทียมอาสเขาสะเมนใหญ่เพียงตอขวัญพวกเจ้านี้อย่าหัก ใหญ่เพียงหลักขวัญพวกเจ้าอย่าได้ก่น อย่าได้หม่นเหมือนตอง อย่าได้หมองเหมือนเถ่า อย่าได้เก่าเสียสี ให้เจ้าบ่าวคือนาย.....และเจ้าสาวคือนางสาว....ที่ได้แต่งงานในมื้อนี้ มีตั้งแต่อาวุวัณณัง มีสุขัง พลัง ขอให้ตั้งเที่ยงหมั่น สองท่าน  จงเจริญ เด้อ

 

กลอนสอนใภ้สอนเขย (หลังจากผูกแขนและป้อนไข่เสร็จ)

       บัดนี้ สองเขือเจ้าหากเอากันเป็นคู่ อยู่นำกันสืบสร้างเฮือนเย้าให้ฮุ่งเฮือง ตามเหตุเบื้องโบราณท่านได้กล่าว ไผทำดีจึงจะได้เจริญขึ้นแม่นลื่นคน ความอับจนบ่มาใกล้ความจัญไรก็เหินห่าง ยุท่างสุขอยู่สร้างลางฮ้ายให้หน่ายหนี เพิ่นว่าเป็นผัวเมียนี้ หากมีแนวมาน้าวจ่อง สายสะแนนเกี่ยวข้องนำป้องอยู่บ่วาง จึงได้เทียวทางพ้อเห็นกันปั้นเข้าใส่ จึงได้มาอยู่ใกล้เป็นคู่อยู่ดอม บัดนี้แนวใดๆ กะพร้อมตามฮีตประเพณี มีแต่ดีๆ เบิดบ่มีแนวฮ้าย บัดนี้ลงลายม้วนบรบวนตามฮีต เป็นผัวเมียถืกต้องคองเค้าแต่เก่าหลัง ฟังคำสอนเด้อหล้าขวัญตาทั้งคู่ ผัวแก่นจันทร์เมียแก่นคู่เป็นคนฮู้อย่าลื่นคอง ให้ผัวเป็นพี่เมียเป็นน้องให้เว้าค่องความกันเด้อนางเด้อ ให้ผัวเป็นพี่เมียเป็นน้องให้เว่าค่องความกันเด้อชายเด้อ อย่าสิดันไปคนทางสิขาดกลางลงม้วน เพิ่นว่าการเป็นผัวเป็นเมียนี้ให้มีดีตั้งร้อยเทื่อ ให้กว่าผัวให้ดีกว่าเมีย ไปอีกส่ำจึงคูณค้ำสิฮุ่งเฮือง ตามฮีตเบื้องเครือญาติวงศา ญาติทางผัวญาติทางภรรยา อย่าหมิ่นแคลนความฮ้าย สายทางผัวสายทางเมียให้ถือหมั่นให้สำคัญคือเรื่องอื่น อย่าสิผิดลบหลู่บู่ดั้นแม่นลื่นครอง ให้เคารพพ่อแม่พี่น้องปู่ย่าตายาย กลายไปมามองเห็นอย่าสิแพงความเว้า คั้นเห็นว่าเพิ่นเป็นคนเฒ่าให้ยอคุณเอิ้นพ่อแม่ ใหญ่ให้ว่าลุง สูงให้ว่าป้า พอเป็นน้าหลานน้อยให้เบิ่งเอา คำปากเว้าให้เจ้าคอบครองเมียเด้อนางเด้อ คำปากเว้าให้เจ้าคอบครองผัวเด้อชายเด้อ อย่าสิเลยตามเลยล่วงเกินเลินเล่อ อย่าสุเผลความเว้าหนักเบาสูงต่ำ คำปากบ่ได้ซื้อจาเว้าให้อ่อนหวาน เจ้าอย่าได้เกียจคร้านงานเวียกฮู้จักเฮ็ด ทำให้เสร็จการงานอย่าปล่อยปะละเว้น พวกเจ้าอย่าสุมัวความเล่นปะงานขี้คร้านใหญ่ ความจัญไรเดือดร้อนสิโฮมไหม้จี่เผา มันสิติดไปฮอดลูกเต้าความชั่วมัวหมอง ตรองให้มันคักๆ ฮักดีให้อดกลั้น ให้พวกเจ้ามีขันติหมั่นอย่าผันแปลเป็นขันแตก อย่าสิแหกออกฮั้วหนามติ้วสิตอกตา ตามตำราไขชี้อุดมดีสุดยอด จั่งสิปลอดอ้อยซ้อยเต็มร้อยแม่นแห่งญิง จั่งสิปลอดอ้อยซ้อยเต้มร้อยแม่นแห่งชาย เอาละน้อเว้าไปหลายมันกว้างดวงธรรมบ่ฮู้อิ่ม ซิมแต่พอย่อๆ พอฮู้ฮ่อมกระบวน บัดนี้มันหากสมควรม้วน คำสอนม้วนไว้ก่อน ขอจบลงไว้ท่อนี้เวลาหน่อย หากบ่หลายนั้นล่ะ ว่าท่านเอ้ย

 

แหล่พระคุณแม่ สอนนาค

            กตัญญู กตเวทีตั้ง นั้นมีมาประจำโลกไผผู้ถือยึดมั่นสำคัญไว้ที่ใจ เป็ฯธรรมะบอกไว้เป็นเครื่องยึดของบุตร ขุดบ่ถึงถมบ่เต็มดั่งเพิ่นเทศนาชี้ ชื่อว่าคุณความดีนั้นคั้นไผมีบ่ตกต่ำ สิทำหยังกะหากรุ่ง เจริญขึ้นฮุ่งเฮือง เพิ่นว่าคนเฮานี้เกิดมาต้องมีแม่โยมเอย คันบ่มีแม่แท้สังสิได้เกิดมา คุณแม่มีล้นฟ้าหนักลื่นภูผา บ่อาจเอาหยังมาชั่งชาเทียมได้ ไผผู้ลืมคุณแก้วมารดาผู้เป็นแม่ ตกนรกเที่ยงแท้ คราวหน้าแน่นอน ได้รับความเดือดร้อนฮ้อนฮ่งบ่มีหายตกอบายอเวจีแม่นบ่มียามแล้ว มารดาแก้วมุคณอนันต์เนกบ่อาจนับอ่านถ้วนคุณแก้วแม่คิง แม่นสิเอาแผ่นฟ้าเป็นกระดาษฮองเขียน เอาภูเขาเป็นปากกาขีดเขียนพระคุณเจ้าเอานทีธารน้ำสมุทรโทกว้างใหญ่มาเป็นหมึกขีดแต้ม พระคุณเจ้ากะบ่พอ คุณแม่หลายกะด้อคุณของพ่อกะคือกัน อนันตังอสงไขยนับบ่ไหวพระคุณท่าน หาประมาณบ่มีได้แนวใดบ่มีท่อ ขอให้พวกพี่น้องประคองไว้อย่าลบคุณ ตั้งแต่มื้อเกิดพุ้นคุณแม่ดูแล คอยถนอมบุตราอยู่สู่วันแลงเช้า คุณแม่คองคอยเฝ้าถนอมเอาลูกซ่อย คุณแม่เลี้ยงแต่น้อยจนได้ใหญ่มา คุณแม่หาของป้อนแต่ยังนอนอยู่ในอู่ ยังบ่ฮู้เหตุได้เฮไห้แอ่วนม คุณแม่โจมหัวขึ้นมืนตาดูพอฮิมหี่ คุณแม่วีไล่ฮี้นยุงไว้บ่ให้ตอม คุณแม่หอมดมแก้มแนมดูลูกยังอ่อน คุณแม่หย่ำข้าวป้อนยามย้อนแม่กะวี นอกจากนี้ขี้เหยี่ยวกะเทียวบาย เหม็นปานใดกะฟูมฟายเช็ดถูให้ดูเกลี้ยง คุณแม่อดสาเลี้ยงบุตราจนว่าใหญ่จนว่าได้ปากเว้าพระคุณเจ้าก็เล่าสอน สอนให้หัดเฮียนเอิ้น สอนให้ยืนให้เดิน สอนให้เอิ้นพ่อแม่ สอนให้เอิ้นเฒ่าแก่ เอิ้นพ่อแม่พี่น้องถุงป้าย่ายาย สอนให้เอิ้นน้องอ้ายเอิ้นปู่ย่าตายาย ให้รู้จักจับบายเวียกงานการสร้าง สอนในทางเรียนรู้ ก.กา ก.ไก่ ผู้จักน้อยจักใหญ่ ให้ผู้จักปากเว้าพระคุณเจ้าพ่อแม่สอน กินบ่เป็นแม่กะป้อน นอนบ่เป็นแม่กะกล่อม เพียรถนอมจนใหญ่กล้ามาแล้ว ผัดว่าโต พ่อแม่โซจนว่าเฒ่าหาให้กินบ่เซาคอบว่าเจ้าเป็นห่วง ลูกเป็นพั้วเป็นพวงพ่อแม่เลี้ยงหล่กได้ให้เพียงก้ำเกิ่งกัน แม่กินข้าวมือละปั้นจ้ำแจ่วกับโฮยเกลือ เหลือจากบุตราตนอิ่มเต็มจั๋งเล็มก้าง หาสตางค์ให้บุตรใช้ หาอัดไพให้ลูกจ่าย อยากเป็นเจ้าเป็นนาย เป็นตำรวจกวดขี้ม้าก็พาสู้หมู่ทหาร อยากเฮ็ดเวียกอยู่บ้านก็พาอ่านให้ทำนา อยากศึกษาเรียนมนต์เป็นช่างกลการค้า อยากศึกษาเรียนรู้เป็นครูเป็นแพทย์ใหญ่ แม่ก็ตามเอ็ดได้หาให้คู่สู่แนวเลี้ยงใหญ่แล้วผัดลืมแม่มารดา หนีไปมีภรรยาผัดเล่าลืมสองเฒ่า เอาเมียแล้วผัดลืมคุณปละปล่อย ไปเอาผัวแล้วกระจ้อยลืมเฒ่าบ่อาวหา ยามเพิ่นทุกข์น่าจั่งฟ้าวแล่นมาขอ ให้ท่อใดกะบ่พอแล่นมาขอเรื่อย มีเงินทองแม่ปันให้ของแนวใดแม่ป้อนสู่ ลูกผู้น้อยผู้ใหญ่เที่ยวมาไถให้บ่อั้นเหมิดแล้วผัดแอ่วมูล ผู้อยู่ใกล้กะวุ่น ผู้อยู่ไกลกะวุ่น มาขอแอ่วแต่แนวเดียวบ่มีไผสิมาเหลียวแม่ผู้เดียวผัดลืมจ้อย คอยแต่ทางสิมาเว้าขอเอามูลแต่นำแม่ ยามเพิ่นเฒ่าเพิ่นแก่แม่ผู้เดียวเลี้ยงบ่ได้ไถแล้วผัดบ่แทน โลดคาแค้นอยู่หว่างคอ นั้นล่ะน่า ลูกคำเอ้ย...


สู่ขวัญข้าราชการหญิงเกษียณอายุ



       ศรีๆ สวัสดีชมชื่น ฟ้าฮ้องครืนๆ เอาชัย เสียงดังไปอยู่บ่ขาด มหาสังกาดเปลี่ยนราศี เป็นฤดูกาลแถมถ่าย พระสุริยะอาทิตย์ย้ายเข้าสู่....ราศี เป็นวันดีอันประเสริฐ ฝูงข้าทั้งหลาย ทั้งตายายและพ่อแม่ ทั้งเฒ่าแก่และมิตรสหาย ทั้งเจ้านายชั้นผู้ใหญ่ ลูกน้องหลายพร่ำพร้อม มานั่งล้อมอ้อมอยู่พาขวัญ บางผ่องพันหมากพลูกบุหรี่ บางผ่องปิ้งจี่ปูปลาอาหาร บางผ่องตกแต่งพานบายศรี บางผ่องแต่งโตดีต้อนรับแขก บางผ่องย่างแจกข้าวปลาอาหาร บางผ่องเตรียมของขวัญไว้มอบ บางผ่องจอบพิธีกรเอิ้นฮ้องเพลง บางผ่องเตรียมบรรเลงขับกล่อม บางผ่องซ้อมฟ้อนอวยพร บางผ่องเป็นพิธีกรเสียงหล่อ ล้วนมีใจจดจ่อฮ่วมพิธีบายศรีสู่ขวัญ ท่าน...........ซึ่งเกษียณอายุราชการในมื้อนี้วันนี้

       บัดนี้ จักขออัญเชิญเทพเจ้าผู้มีฤทธิ์ ที่สถิตอยู่ในสากลจักรวาล ได้โปรดดลบันดาลให้ ท่าน...............ผู้เกษียณอายุราชการในมื้อนี้ พร้อมครอบครัว จงอยู่ดีเฮืองฮุ่ง ยศศักดิ์พุ่งล้ำเลิศ เงินคำแก้วเกิดอนันตัง อธิปะตัยยังองอาจ      บ่คลาดแคล้วความดี สมบัติมีหลั่งเข้า ให้เจ้ามีอายุยืนยาวบ่น้อย ห้าร้อยปี         บ่แก่เฒ่า คำเว้าเจ้าให้ศักดิ์สิทธิ์ ปสิทธิเตโจ ปสิทธิ มังคโล มหาชัยโย ขออัญเชิญสิริมงคล มาโฮมเต้า มาโฮมเจ้าตลอดกาล ...มาเยอ ขวัญเอย

       ขวัญเจ้าไปมุดสระน้ำใหญ่กินปลา ก็ให้มาสามื้อนี้วันนี้ ขวัญเจ้าไปอยู่นากินข้าว ก็ให้มาสามื้อนี้วันนี้ ขวัญเจ้าไปกินข้าวตามห้องอาหาร ก็ให้มาสามื้อนี้วันนี้ ขวัญเจ้าไปนมัสการพระธาตุเจดีย์ ก็ให้มาสามื้อนี้วันนี้ ขวัญเจ้าหนีไปเที่ยวต่างประเทศ ก็ให้มาสามื้อนี้วันนี้ ขวัญเจ้าไปฟังเทศน์ฟังธรรม ก็ให้มาสามื้อนี้วันนี้...มาเยอ ขวัญเอย

       ยามเมื่อตาเว็นตกลับป่าแซง ยามเมื่อตาเว็นแดงลับป่าไม้ ขวัญเจ้าไปอยู่หนเหนือหรือใต้ ก็ให้ฮีบมาเทียมคีงอย่าช้า ขวัญเจ้าไปอยู่ฟากฟ้าแดนไกล ก็ให้มาสามื้อนี้วันนี้ ขวัญเจ้ายังอาลัยนำที่ทำงาน ก็ให้มาสามื้อนี้วันนี้ ขวัญเจ้าไปสำราญนำหมู่ ก็ให้มาสามื้อนี้วันนี้ ขวัญเจ้าไปนอนอยู่รีสอร์ตโรงแรม ก็ให้มาสามื้อนี้วันนี้...มาเยอ ขวัญเอย

       ขวัญเจ้ามาฮอดกลางไฮ่อย่าได้ซ้นป่าหญ้าคา มาฮอดกลางนาอย่าได้ซ้นป่าข้าว มาฮอดเหง่าไม้อย่าได้ทอดหัวนอน มาคอนๆ อย่าได้ซ้นป่าใหญ่ ให้ฟ้าวมาไวๆ อย่าช้า ฝนตกอย่าไปทางหน้า ฟ้าฮ้องเจ้าอย่าเดินทางไกล เป็นจั่งใดให้กลับมาอยู่บ้าน ขี่คร้านให้เจ้านอนอยู่เทิงเฮือน สิ้นเดือนให่เจ้าได้บำนาญเต็ม อย่ากินเค็มหลายเด้อมันสิเป็นโรคไต เฮ็ดอันใดกะให้ก้าวหน้า ค้าขายกำไรงาม ความเจ็บเจ้าอย่าได้ ความไข้เจ้าอย่ามี ให้ได้เป็นมหาเศรษฐี มีอายุยืนยาวยิ่ง ได้มีเป็นทุกสิ่งสมปรารถนา มีพลานามัยแข็งแฮงบ่แก่เฒ่า เงินทองไหลหลั่งเข่าโฮมเจ้าสู่วัน สารพันทรัพย์สมบัติพัสถาน เฮือนชานบ้านรถ บริบูรณ์หมดทุกสิ่งทุกอัน...ก็ข้าเทอญ

       เอหิตาตะ ปิยะ ปุตตา ปูเรถะ ปารมี หะทะยัง เมพิสัญ เจถะ กะโรถะ

วะจะนัง มะมะ อายุวัณโณ สุขัง พะลัง


สู่ขวัญข้าราชการชายเกษียณอายุ



       ศรีๆ สวัสดีชมชื่น ฟ้าฮ้องครืนๆ เอาชัย เสียงดังไปอยู่บ่ขาด มหาสังกาดเปลี่ยนราศี เป็นฤดูกาลแถมถ่าย พระสุริยะอาทิตย์ย้ายเข้าสู่....ราศรี เป็นวันดีอันประเสริฐ ฝูงข้าทั้งหลาย ทั้งตายายและพ่อแม่ ทั้งเฒ่าแก่และมิตรสหาย ทั้งเจ้านายชั้นผู้ใหญ่ ลูกน้องหลายพร่ำพร้อม มานั่งล้อมอ้อมอยู่พาขวัญ บางผ่องพันหมากพลูบุหรี่ บางผ่องปิ้งจี่ปูปลาอาหาร บางผ่องตกแต่งพานบายศรี บางผ่องแต่งโตดีต้อนรับแขก บางผ่องย่างแจกข้าวปลาอาหาร บางผ่องเตรียมของขวัญไว้มอบ บางผ่องจอบพิธีกรเอิ้นฮ้องเพลง บางผ่องเตรียมบรรเลงขับกล่อม บางผ่องซ้อมฟ้อนอวยพร บางผ่องเป็นพิธีกรเสียงหล่อ ล้วนมีใจจดจ่อฮ่วมพิธีบายศรีสู่ขวัญ ท่าน...............ซึ่งเกษียณอายุราชการในมื้อนี้วันนี้

       บัดนี้จักขออัญเชิญเทพเจ้าผู้มีฤทธิ์ที่สถิตในสากลจักรวาล ได้โปรดดลบันดาลให้ ท่าน..............ผู้เกษียณอายุราชการในมื้อนี้ พร้อมครอบครัว จงอยู่ดีเฮืองฮุ่ง ยศศักดิ์พุ่งล้ำเลิศ เงินคำแก้วเกิดอนันตัง อธิปะตัยยังองอาจ บ่คลาดแคล้วความดี สมบัติมีหลั่งเข้า ให้เจ้ามีอายุยืนยาวบ่น้อย ห้าร้อยปีบ่แก่เฒ่า ปะสิทธิเตโช ปสิทธิเตโช ปสิทธิ มังคโล มหาชัยโย ขออัญเชิญสิริมงคลมาโฮมเต้า มาโฮมเจ้าตลอดกาล ...มาเยอ ขวัญเอย

       ขวัญเจ้าไปมุดสระน้ำใหญ่กินปลา ก็ให้มาสามื้อนี้วันนี้ ขวัญเจ้าปาอยู่นากินข้าว ก็ให้มาสามื้อนี้วันนี้ ขวัญเจ้าไปกินข้าวตามห้องอาหาร ก็ให้มาสามื้อนี้วันนี้ ขวัญเจ้าไปสำราญนำหมู่ ก็ให้มาสามื้อนี้วันนี้ ขวัญเจ้าไปอยู่ดงดอย ก็ให้มาสามื้อนี้วันนี้ ขวัญเจ้าไปนั่งคอยกิ๊ก ก็ให้มาสามื้อนี้วันนี้ ขวัญเจ้าไปหัวฮิกๆ นำผู้สาวส่ำน้อย ก็ให้มาสามื้อนี้วันนี้...มาเยอ ขวัญเอย ยามเมื่อตาเว็นตกกลับป่าแซง ยามเมื่อตาเว็นแดงลับป่าไม้ ขวัญเจ้าไปอยู่หนเหนือหรือใต้ ก็ให้ฮีบมาเทียมคีงอย่าช้า ขวัญเจ้าไปอยู่ฟากฟ้าแดนไกล ก็ให้มาสามื้อนี้วันนี้ ขวัญเจ้ายังอาลัยนำที่ทำงาน ก็ให้มาสามื้อนี้วันนี้ ขวัญเจ้าไปกินอาหารนำหมู่ ก็ให้มาสามื้อนี้วันนี้ ขวัญเจ้าไปนอนอยู่รีสอร์ตโรงแรม ก็ให้มาสามื้อนี้วันนี้ ขวัญเจ้าไปแซมแลมอยู่หม่องนั้นหม่องนี้ ก็ให้มาสามื้อนี้วันนี้ ...มาเยอ ขวัญเอย

ขวัญเจ้ามาฮอดกลางไฮ่อย่าได้ซ้นป่าหญ้าคา มาฮอดกลางนาอย่าได้ซ้นป่าข้าว มาฮอดเหง่าไม้อย่าได้ทอดหัวนอน มาคอนๆ อย่าได้ซ้นป่าใหญ่ ให้ฟ้าวมาไวๆ อย่าช้า ฝนตกเจ้าอย่าไปทางหน้า ฟ้าฮ้องเจ้าอย่าไปทางไกล เป็นจั่งใดให้กลับมาอยู่บ้าน ขี่คร้านให้เจ้านอนอยู่เทิงเฮือน สิ้นเดือนให้เจ้าได้รับบำนาญเต็ม อย่ากินเค็มหลายเด้อมันสิเป็นโรคไต อย่าขับรถไฟหลายมันสิถืกตำรวจจับ อย่าสุกินตับดิบมันสิเป็นบักตืก ให้เข้มแข็งคึกคักคู่มื้อคู่วัน คันเจ้าเฮ็ดอันใดกะให้ฮูงเฮืองก้าวหน้า ค้าขายกำไรงาม ความเจ็บเจ้าอย่าได้ ความไข้เจ้าอย่ามี ให้เจ้าได้เป็นมหาเศรษฐี มีอายุยืนยาวยิ่ง ได้มีเป็นทุกสิ่งสมทุกปรารถนา มีพลานามัยสมบูรณ์แข็งแฮงบ่แก่บ่เฒ่า โชคลาภไหลหลั่งเข่าโฮมเจ้าสู่วัน สาระพันธ์ทรัพย์พัสถาน เฮือนชานบ้านรถ บริบูรณ์หมดทุกสิ่งทุกอัน ...ก็ข้าเทอญ

เอหิ ตาตะ ปิยะปุตตา ปูเรถะ ปารมี หะทะยัง เม พิสัญ เจถะ กะโรถะ วะจะนังมะมะ อายุวัณโณ สุขัง พลัง


สู่ขวัญข้าว



       ศรี ศรี วันนี้แม่นวันดี วันเศรษฐีอมุตโชค วันชาวโลกชื่นชม วันพระบรม กุกุสันโธทนะ ลงมาเกิด ลงมาเปิดโลกา พระสัตถาผู้ก่อ ตั้งแต่หน่ออรหันต์ มารวมกันอยู่ในโลก จั่งเป็นโชคปฐพี ท่านเศรษฐีปลูกข้าว เอาใส่เล้าในฉาง ยังมีนางหน่อนารถ ผู้ฉลาดเมืองคน ชื่อว่าสาวหน้ามนคิ้วก่อง คิงกลมค่องนางแมน เป็นลูกแถนลงป่อน มาอยู่บ่อนพาราณสี เป็นนารีผุดผาด อยู่ปราสาทสามหลัง ไผได้ฟังชมชื่น ดีล้นหลื่นคนทั้งหลายปานเดือนหงายผิวผ่อง คิงกะค่องงามงอน ตาออนซอนนวยนาด ผิวพรรณคาดเครื่องไพฑูรย์ คนมีบุญมาสู่มีนามอยู่ว่าโภสพ คอคางจบคิ่วก่อง แขนขาค่อง ปานมะที สาวเศรษฐีหยาดย้อย คิดค้อยๆ อยู่ในใจ ไผสิไปนำเอาข้าว พระพ่อเจ้าโกรธา ตามไปหา บ่พ้อ จั่งได้น้อยหน่อนารี ไปขอพรพระฤาษีอยู่ในถ้ำ จั่งลุก้ามในผาจั่งได้มาเมล็ดข้าว จั่งได้เว้าต่อ       กันมา มีผญาปัญญาล้ำเลิศ คนจั่งเกิดมาหลาย คนบ่ตายเพราะมีข้าว จั่งได้เป็นพระพุทะเจ้ากุกุ เพราะบุญชูถวายบาท จั่งฉลาดคนเฮา

       ว่ามาเยอขวัญเอย ทั้งข้าวจ้าวและข้าวเหนียว เจ้าอย่าเหลียวไปทางอื่น เจ้าอย่าตื่นไปไส อย่าไปไกลจากต่า เจ้าอย่าว่าคนมายี เจ้าอย่าว่าคนมาสีมาตำมาเหยียบ เจ้าอย่าเปรียบเป็นดินดอน คนออนซอนบ่อึดอยาก คนเหลือหลากในโลกา เชิญเจ้ามาอยู่ในเล้า คนกินเจ้าโภชนา แม่นมีผลากะบ่แล้ว แม่นมีแก้วกะบ่เอา คนมาเซาซ้องส่อ ออนซอนหน่อโภชนัง กินอี่หยังบ่ท่อเจ้า บ่ท่อข้าวขาวๆ ใหญ่เป็นสาวและเป็นบ่าว เขาบอกกล่าวกันมา ข้าวอยู่นาเอาใส่เล้า เขาเอาเจ้ามานอนเฮือน เป็นปีเดือนได้เลี้ยงลูก เอาข้าวปลูกฮอดข้าวปัดลาน เป็นข้าวสารอยู่ในต่า เอามาหม่านึ่งหวด ลายสอง หอมฮองๆ หื่นเฮ้า จั่งเอาเจ้าเลี้ยงพระเถรา จั่งเอามาทำบุญตักบาตร บ่ได้ขาดพระตะถาคะตา มีปัญญาคนได้กินข้าว คุณของเจ้าเหลือแผ่นสุธา เหลือธาราสมุทรแม่น้ำ คนทุกก้ำจึงแข็งแรง คนมีแฮงกินข้าวท่านบอก ของอยู่นอกบ่แม่นคนเฮา เขากะเอาหมู หมาเป็ดไก่ เขาเอาใส่ฮำแกลบโฮยดิน สัตว์เก็บกินตามมีตามเกิด แสนประเสริฐกว่าสิ่งทั่งปวง ยามเป็นฮวงเขาเก็บเขาเกี่ยว ยามเจ้าเหี่ยวเป็นเฟืองใบเหลือง เอามาเถียงมัดไว้บ่แตก บ่ได้แจกไปใสมาใส คือดั่งใจมุงเฮือนกะได้ เถียงหลังใหญ่มุงเฟืองเกินหนา อยู่เถียงนาอาศัยบ่ขาด บ่ประมาท คุณโภชะนัง เอามาวางใส่เล้าเต็มอั่ง จั่งได้นั่งว่ามุมะมูลมา ว่ามาเยอขวัญเอย ขวัญเจ้านอนอยู่ท่ง นำเขียดจานา ขวัญบ่มาไปนำเขียดโม้ อย่าอ้าวโอ่นำหมู่ปูทาม ว่ามาเยอขวัญเอย นางข้าวเจ้าทั้งนางข้าวเหนียว ก็ให้มาสามื้อนี้วันนี้ ต้นเขียวๆ ข้าวก่ำต้นบ่ต่ำข้าวดอ เกินงามนอนนั้นเป็นข้าวงวงช้าง ดำสับหว่างนั้นแม่นข้าวมันปู งามปูลูนั้นแม่นข้าวใหญ่ เขาดำใส่นาทาม เกินเผิ่นงามดำเลาะฮ่อง ฮวงเผิ่นก่องเป็นพวง   

ว่ามาเยอขวัญเอย ขวัญเจ้านอนอยู่ท่งนำฮู นอนนำปูทั้งจี่หล่อ เชิญน้อยหน่อมาอยู่แง เชิญคำนางมาอยู่เล้า เจ้าอย่าเศร้าเสียศรี ว่ามาเยอขวัญเอย ขวัญเจ้าตกอยู่น้ำในตม ขวัญเจ้าชมอยู่ไฮ่ ขวัญข้าวใหญ่ข้าวปลาเข็ง อย่าไปเส็งนำหมู่ อย่าไปอยู่นำปลา อย่าอยู่นาแดดฮ้อน ให้เจ้าย้อนโงมา ให้เจ้าหวิด        ปากปลา ให้เจ้ามาไว่อง อย่าอู่ฮ่องนำทาม ให้เจ้างามมาอยู่ มารวมหมู่นำกัน ว่ามาเยอขวัญเอย ขวัญเจ้าไปทางก้ำดินดำน้ำก่ำ ขวัญเจ้านำหมู่ม้า กุลาพุ้นให้ต่าวมา ว่ามาเยอขวัญเอย นกกระจิบเขาสิตอด พวกนกขอดสิคาบหนี ถึงเดือนปีจั่งออกจากเล้า สิเอาเจ้าหว่านนาทาม เจ้าสิงามกว่าเก่า เอาไปไว้นาเหล่าดงดอน คนออนซอนต้นก่อง เอาไปใส่นาฮ่องปลายทาง เอาเจ้ามาเป็นข้าวเปลือก ให้เจ้าได้เลี้ยงลูกหลาน ได้กินทานสืบต่อ เป็นน้อยหน่อศาสนา ให้เจ้ามามื้อนี้วันนี้ มาอยู่ในฉางมาอยู่ทางเล้าใหญ่ เบิ่งคางไก่สูตรแล้วงามหลาย คางไก่หวายโตลาย โค้งโน้ง คางมันก่งคือเกี่ยวเหล็กแหลม ตาเฮาแนมฝนดี ปีหน้า หมอสูตรว่าพราหมณ์สวดขวัญมา เป็นราคาข้าวเหนียวข้าวเจ้า

จั่งบอกกล่าว อุอะ มูล มา โภชะนา พิชาคะมัง สาธุ


พิธีบายศรีสู่ขวัญ



กราบนมัสการ พระเถรานุเถระทุกรูป ด้วยความเคารพอย่างสูง


เรียน แขกผู้มีเกียรติทุกท่าน

       กระผมได้รับเกียรติจากทางเจ้าภาพ ให้เป็นหมอพราหมณ์ทำหน้าที่บายศรีสู่ขวัญในวันนี้ บัดนี้ได้เวลาอันเป็นมงคลแล้ว กระผมจะได้ประกอบพิธีบายศรีสู่ขวัญให้แก่...............

       หากผิดพลาดประการใด กระผมกราบขออภัยท่านผู้รู้นักปราชญ์ราชบัณฑิตทุกท่านมา ณ โอกาสนี้ ครับผม

 

กล่าวคำถวายดอกไม้บูชาพระรัตนตรัย

อิมินา สักกาเรนะ พุทธัง อะภิปูชะยามิ

อิมินา สักกาเรนะ ธัมมัง อะภิปูชะยามิ

อิมินา สักกาเรนะ สังฆัง อะภิปูชะยามิ

 

กล่าวคำบูชาพระรัตนตรัย

อะระหัง สัมมาสัมพุทโธ ภะคะวา, พุทธัง ภะคะวันตัง อะภิวาเทมิ (กราบ 1 ครั้ง)

สวากขาโต ภะคะวะตา ธัมโม, ธัมมัง นะมัสสามิ (กราบ 1 ครั้ง)

สุปะฏิปันโน ภะคะวะโต สาวะกะสังโฆ, สังฆัง นะมามิ (กราบ 1 ครั้ง)

 

ป่าวเทวดา

สุณันตุโกนโต เยเทวา สังฆาสมาคตา ดูราเทพยดาเจ้าทั้งหลาย ภายบนมีอินทราทิปติราชเจ้า เป็นเค้าเป็นประธานกับทั้งโสรสะพรหม ตนทะรงวิมานลือเดช พระอาทิตย์เจ้าตนวิเศษใสแสง พระจันทะจรแยงพ้นพุ่ง ตนรัศมีฮุ่งเวหา พระราหูอะสุรินทรา ตนมืดฟ้ามุ่งมืดหน้าทั่วเวหนตนทะรงวิมารผาสาท ในอากาศกับทั้งท้าวจตุโลกบาล สถิตในวิมารทั้งสี่ คือพระยาธัตรัฐะ พระยาวิรุฬหะ พระยาวิรูปักขะ พระยากุเวรุราชเจ้า เป็นเค้าเป็นเหง้าแก่เทพยดาทั้งหลาย อันยายยังอยู่ ทุกภูผาสัตตะบัวระพันจึงพร้อมกันมาถวายบาตร ทั้งพระยานาคราชเพื่อนฝั่งนทีหลวง ปวงกุมภัณฑ์แลหลิงหล่ำ ถ้วนพร้อมพร่ำจักขุวิญญาณ ตนทะรงวิมารเยี่ยมผ่อกับทั้งพยายมราชเจ้าห่อดาดี นางธรณีนอนแนบน้ำ ถ้วนทุกถ่ำนางน้อยเมขลา อันฮักษาในมนุษย์สุดแห่งห้องเมืองคน ในวังวนและย่านน้ำ ทุกเถื่อนถ้ำหินผา ในไพรหนาย่านกว้าง ข่วงเขตพื้นแผ่นปฐพี โปกขระณีและหย่อมหญ้า ทุกแหล่มหล้ามหาไม้นิโคลธโพธิ์ศรี ทั้งเจดีย์แก้วกู่ ตนสถิตอยู่ในประเทศราชธานี ในเมืองจันทะบุรีล้านช้าง ลวงกว้างและล่วงฮีใต้หลีผี เหนือผาไดผาด่าง ก้ำฝ่ายซ้ายกรุงศรีอโยธยา ก้ำฝ่ายขวาแดนแกวเป็นเขต ตนอยู่ในประเทศห้องอาณา เทพยดาเจ้าทั้งหลาย ตนฮักษายังพระธาตุพนมบรมเจดีย์ศรีสถานหลวงเป็นเค้า เทพดาเจ้าตนฮักษายังจตุปาทาพระบาทภูน้ำลอดอาสน์หนองหานหลวง กับทั้งปวงเทพดา ตนฮักฮาบวรพุทธศาสนาในขอบเขตขันธสีมา ขออัญเชิญเทพดาเจ้าทั้งหลาย จงเสด็จลงลีลาลงมาประสุมชุมนุมกัน ณ สถานที่นี้เพื่อฟังคำฝูงข้าทั้งหลายจักกล่าว ทุกตนทุกองค์ก็ข้าเทอญ สัพเพเทวา สักกัจจัง อาราธะนังกะโรมะ เป่าสักเข

นะโม ตัสสะ ภะคะวะโต อะระหะโต สัมมา สัมพุทธัสสะ 3 จบ

พุทธัง อายุ วัฑฒะนัง เต ชีวิตัง ยาวะ นิพพานัง สะระนังคัจฉามิ

ธัมมัง อายุ วัฑฒะนัง เต ชีวิตัง ยาวะ นิพพานัง สะระนังคัจฉามิ

สังฆัง อายุ วัฑฒะนัง เต ชีวิตัง ยาวะ นิพพานัง สะระนังคัจฉามิ

ทุติยัมปิ พุทธัง อายุ วัฑฒะนัง เต ชีวิตัง ยาวะ นิพพานัง สะระนังคัจฉามิ

ทุติยัมปิ ธัมมัง อายุ วัฑฒะนัง เต ชีวิตัง ยาวะ นิพพานัง สะระนังคัจฉามิ

ทุติยัมปิ สังฆัง อายุ วัฑฒะนัง เต ชีวิตัง ยาวะ นิพพานัง สะระนังคัจฉามิ

ตะติยัมปิ พุทธัง อายุ วัฑฒะนัง เต ชีวิตัง ยาวะ นิพพานัง สะระนังคัจฉามิ

ตะติยัมปิ ธัมมัง อายุ วัฑฒะนัง เต ชีวิตัง ยาวะ นิพพานัง สะระนังคัจฉามิ

ตะติยัมปิ สังฆัง อายุ วัฑฒะนัง เต ชีวิตัง ยาวะ นิพพานัง สะระนังคัจฉามิ

       อิติปิ โส ภะคะวา อะระหัง สัมมาสัมพุทโธ วิชชาจะระณะสัมปันโน สุคะโต โลกะวิทู อะนุตตะโร ปุริสสะทัมมะสาระถิ สัตถา เทวะมนุสสานัง พุทโธ ภะคะวาติ.

สาวากขาโต ภะคะวะตา ธัมโม สันทิฏฐิโก อะกาลิโก เอหิปัสสิโก โอปะนะยิโก ปัจจัตตัง เวทิตัพโพ วิญญูหีติ.

       สุปะฏิปันโน ภะคะวะโต สาวะกะสังโฆ อุชุปะฏิปันโน ภะคะวะโต สาวะกะสังโฆ ญายะปะฏิปันโน ภะคะวะโต สาวะกะสังโฆ สามีจิปะฏิปันโน ภะคะวะโต สาวะกะสังโฆ ยะทิทัง จัตตาริ ปุริสะยุคานิ อัฏฐะ ปุริสะปุคคะลา เอสะ ภะคะวะโต สาวะกะสังโฆ อาหุเนยโย ปาหุเนยโย ทักขิเณยโย อัญชะลีกะระณีโย อะนุตตะรัง ปุญญักเขตตัง โลกัสสาติ.


วิดฟาย ไม่จำเป็นต้องใช้ทุกงาน ดูเวลาและความเหมาะสม

ถ้ามีเวลาค่อยกล่าวคำวิดฟาย

       โอม พุทธัง ธัมมัง สังฆัง อุทกัง น้ำอันนี้บ่แม่นน้ำธรรมดา พระยาแถนประทานมาแต่ ฟากฟ้า เอามาให้หดคนใต้ลุ่มฟ้า ให้ได้ดังคำมักคำปรารถนากูจักซิดใส่คนถึกหว่านก้านหนา กูจักซิดใส่คนถืกยาก้านก่ำกะหาย กูจักซิดใส่คนถืกฝังหุ่นฝังฮอยกะหาย กุจักซิดใส่คนผอมเหลืองเป็นพยาธิ กูจักซิดใส่คนเป็นเคราะห์คาดเถิงคีงกะหาย กูจักซืดใส่คนเห็นลางฟานเห่า กูจักซิดใส่คนที่นกเค้าฮ้องกูกเอาขวนกะหาย กูจักซิดใส่คนเห็นงูอยู่ในบ้าน กูจักซิดใส่คนเบิดบ้านนึ่งข้าวสีแดงกะหาย สัพพะโรคระงับ สัพพะภัยระงับ สัพพะเคราะห์ระงับ สัพพะเข็ญระงับ โอมพระพุทธัง อุทกัง กูจักซิดใส่คู่แต่งงาน คู่แต่งงานกะอายุยืนดอมกันจนเฒ่า มีลูกมีเต้าล้วนแต่ผู้ดี เป็นเศรษฐีมั่งมีบ่ไฮ้ กูจักซิดใส่คนทุกข์ไฮ้เกิดเป็นคนรวย กูจักซิดใส่ควาย ควายก็เป็นควายเขาแก้ว กูจักซิดใส่ฮ้านค้าเปิดใหม่แล้ว ก็มั่งมีเงินคำ กูจักซิดใส่ผู้นำก็จักเป็นหลักไชยของประเทศ กูจักซิดใส่นคเรศร์ก็จักเป็นเมืองหลวง กูจักซิดใส่ปวงนักเรียนก็ได้เป็นดีบ่น้อย กูจักซิดใส่ข่อยข่า ข้อยข่าก็กลับต่าวเป็นนาย กูจักซิดใส่ข้าราชการผู้น้อย ก็มาเกิดเป็นใหญ่เป็นโต กูจักซิดใส่พระสังโฆและจัวน้อยก็จักเป็นพระยอดแก้ว อมอ่านแล้วด้วยบาทพระคาถาว่า อุ อะ มุ มะ มูล มา มะหามูลมัง สวาหายะ


คำผูกแขน

       ศรีๆ สิทธิพระพรบวรวิเศษ ฝ่ายแก้วเกิดมุงคุณ ปุนลงมาตกแต่งกวัดอิ้วแกว่งกงหลา ผัดออกมาเป็นหลอด ถอดออกมาเป็นปุ๋ย สุยออกมาเป็นเส้นเส้นแหละสีพันค์ เป็นดังแก้วมทุกดำใสส่องงามอ่องต่องส่องใส เทิงนอกในล้ำเลิศฝ้ายแก้วเกิดเมืองสวรรค์ ปันให้ผู้เข้ามาผูกแขน...ว่ามาเยอขวัญเอย ขวัญเจ้าไปมุดสระน้ำใหญ่กินปลาก็ให้มาสามื้อนี้วันนี้ ขวัญเจ้าไปอยู่นากินข้าว ก็ให้มาสามื้อนี้วันนี้ ขวัญเจ้าไปกินเหล้านำหมู่นำฝูง ก็ให้มาสามื้อนี้วันนี้ ขวัญเจ้าไปอยู่ถ้ำนำพญางู ก็ให้มาสามื้อนี้วันนี้ ขวัญเจ้าไปอยู่ฮูนำพญานาค ก็ให้มาสามื้อนี้วันนี้ ขวัญเจ้าไปลำบากนำหมู่ผีตาย ก็ให้มาสามื้อนี้วันนี้....มาเยอขวัญเอย

ยามเมื่อตาเว็นตกลับป่าแซง ยามเมื่อตาเว็นแดงลับป่าไม้ ขวัญเจ้าไปอยู่หนเหนือหรือใต้ ก็ให้ฮีบมาสามื้อนี้วันนี้

คันว่าเจ้ามาฮอดแล้วให้เจ้าอยู่สวัสดี มีความสุขความเจริญความเจ็บเจ้าอย่าได้ความไข้เจ้าอย่ามี ให้เจ้าได้เป็นเศรษฐีเป็นมหาเศรษฐี มีอายุ วรรณะ สุขะ พะละ ปฏิภาณ ธะนะสารสมบัติทุกประการ นอนหลับได้เงินหมื่นตื่นขึ้นได้เงินแสนเงินล้าน ย่างออกจากบ้านโชคไหลหลั่งมาโฮม เจ้าเด้อ

       อุ อะ มุ มะ มูลมา สะทาโสตถี ภะวันตุ เต

 

คำอวยพรตอนจบ (สู่พาขวัญ) ก่อนเก็บภาชน์ขวัญออกไป

       บัดนี้ พราหมณ์ได้สิอวยพรอันประเสริฐ ให้แก่มวลหมู่เจ้าที่มาเข้าสู่พิธี พราหมณ์สิอวยพรให้พระพรชัยทั้งสี่ อายุนั้นขอให้ยืนยาวหมั้นพันวัสสาเป็นขนาด ศักราชล่วงเข้าให้เถิงเท่าฮอดพัน อย่าได้อายุสั้นตกต่ำดำหมอง ให้เจ้าครองกายาอยู่ไปให้หลายฮ้อย อย่ามีถอยอย่ามีล้า มรณาแต่ยังสาวยังหนุ่ม ให้เจ้าได้ต่อมตุ้มลุงป้าย่ายาย วรรณนั้นขอให้สีสันเหลื่อมคือทองทั้งแท่ง คืออินแปลงแต่งไว้ใสเหลื่อมอยู่บ่เซา แม่นสิแก่และเฒ่าอย่าได้หม่นหมองศรี ทั้งกายีให้สดใสดั่งทองทาแต้ม ไผผู้แนมดูแล้วให้หลงยืนลืมย่าง ให้เจ้าใสสะอาดอ้านอย่ามีเศร้าเหี่ยวยาน สุขะนั้นขอให้มีสุขล้นอย่ามีความเศร้าโศก โรคบ่อเห็ฯเวรบ่มี ผีบ่พาน มารบ่ใกล้ ใจเจ้าให้ชื่นบาน พละนั้นให้เจ้ามีพลังกล้าคือพลายสารช้างใหญ่ ปราบหมู่ภัยพยาธฮ้ายโจรกล้าให้พ่ายพัง แม่นสิเนาอยู่ยั้งเขตถิ่นเคหา หรือสิเดินทางไกลเที่ยวไปไกลบ้าน สุขสำราญอย่ามีเศร้า อย่าเจ็บขาปวดแข่งมีพลังแข็งแรง ให้ได้ตุ้มพ่อแม่ ได้ดูแลพี่น้อง ลุงป้า คู่สู่คน จบพิธีบายศรีสู่ขวัญ


 ทิศหัวใจเป็น และทิศเทพเจ้า ให้ผู้เข้าพิธีหันไปทิศหัวใจเป็น

หมอพราหมณ์หันไปทางทิศเทพเจ้า

วันอาทิตย์        หัวใจเป็น อยู่ทิศเหนือ ทิศเทพเจ้าอยู่ทิศตะวันออกเฉียงใต้

วันจันทร์          หัวใจเป็น อยู่ทิศตะวันตกเฉียงใต้ ทิศเทพเจ้าอยู่ทิศตะวันตก

วันอังคาร         หัวใจเป็น อยู่ทิศตะวันออกเฉียงเหนือ ทิศเทพเจ้าอยู่ทิศตะวันตกเฉียงใต้

วันพุธ             หัวใจเป็น อยู่ทิศตะวันออก ทิศเทพเจ้าอยู่ทิศใต้

วันพฤหัสบดี      หัวใจเป็น อยู่ทิศตะวันออกเฉียงใต้ ทิศเทพเจ้าอยู่ทิศเหนือ

วันศุกร์            หัวใจเป็น อยู่ทิศตะวันตกเฉียงเหนือ ทิศเทพเจ้าอยู่ทิศตะวันออก

วันเสาร์           หัวใจเป็น อยู่ทิศใต้ ทิศเทพเจ้าอยู่ทิศตกเฉียงเหนือ

 

ถ้าเราหันไปทางทิศเทพเจ้าไม่ได้ จะเอาตามความเหมาะสมก็ได้

แต่เราควรหลีกเลี่ยงทิศหลาวเหล็ก เพราะทิศหลาวเหล็กไม่ดีต่อหมอพราหมณ์ จะทำให้แพ้ภัย

วันอาทิตย์        ทิศหลาวเหล็กอยู่ ทิศตะวันตก

วันจันทร์          ทิศหลาวเหล็กอยู่ ทิศตะวันออก

วันอังคาร         ทิศหลาวเหล็กอยู่ ทิศเหนือ

วันพุธ             ทิศหลาวเหล็กอยู่ ทิศเหนือ

วันพฤหัสบดี      ทิศหลาวเหล็กอยู่ ทิศใต้

วันศุกร์            ทิศหลาวเหล็กอยู่ ทิศตะวันตก

วันเสาร์           ทิศหลาวเหล็กอยู่ ทิศตะวันออก


ถ้าหลีกเลี่ยงหลาวเหล็กไม่ได้ ให้ท่องคาถาป้องกันหลาวเหล็กดังนี้

ตั้งนะโม 3 จบ แล้วว่าคาถา

สัตถาเทวะหะ สะมะนิทุทุนิมา 3 จบ

 

ถ้าเป็นงานแต่งให้ระวังเพิ่มเติมคือทิศดาวเพดาน เป็นทิศที่ไม่เป็นมงคล ห้ามแห่ขันหมากไปทางทิศดาวเพดาน หรือทำพิธีไปทางทิศดาวเพดาน จะทำให้คู่บ่าวสารเลิกรา หย่าร้างกัน

ทิศดาวเพดาน มีดังนี้

เดือน 1 2 3             ดาวเพดานอยู่ทิศ ตะวันตก

เดือน 4 5 6             ดาวเพดานอยู่ทิศ เหนือ

เดือน 7 8 9             ดาวเพดานอยู่ทิศ ตะวันออก

เดือน 10 11 12        ดาวเพดานอยู่ทิศ ใต้

ห้ามหันหน้าไปทางนั้นเด็ดขาด  อันนี้คือข้อควรระวัง